علامه مصباح و معرفت به عرفه

بسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الرَّحيم

اَلْحَمْدُلِلّهِ رَبِّ الْعالَمين وَ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ عَلى سَيِّدِالْاَنْبِياءِ وَ الْمُرسَلين حَبِيبِ اِلهِ الْعالَمين اَبِى‏الْقاسِم مُحَمَّدٍ وَ عَلى آلِهِ الطَّيِبينَ الْطّاهِرِينَ الْمَعْصُومين

روز عرفه در ميان همه روزهاى مبارك و مقدس روز بزرگي است. براساس آنچه از روايات استفاده مي‌شود، اين روز داراي ويژگى‌هايى است، كه ساير ايام حتى ايام متبرکه و اعياد شريفه هم‌سنگ آن نمى‏شوند. اهميت توجه ونيايش با خداى متعال در اين روز به قدرى است كه روزه به عنوان يکي از بزرگ‌ترين عبادات تحت الشعاع قرار مي‌گيرد تا جايي كه در روايت مي‌فرمايد اگر روزه گرفتن باعث سستى در عبادت ودعا در اين روز شود، روزه نگيريد. در اين روز دعاو توجه به خداى متعال به خصوص از هنگام زوال تا موقع غروب آفتاب مطلوب است، و انواع دعاها و تسبيحات وارد شده نشانه عظمت اين روز و نزول بركات و رحمت‌هاى بى‏پايان از طرف خداى متعال بر بندگان شايسته اوست.

در ميان آموزه‏هاى دعا و مناجات، يکي از ابعاد، توجه به خداى متعال است. در روز عرفه كمتر دعايى وشايد هيچ دعايى به اندازة دعاى عرفه سيدالشهدا سلام‌الله‌عليه اهميت ندارد. اگر درست توجهكنيم كه اين دعا در چه موقعيتى و با چه كيفيتى انشاء شده ـ‌که در روايت وارد شده‌ـ و راوى نقل كرده است،بيشتر به اهميت آن پي‌مى‏بريم. جا دارد باز خداوند را شکر کنيم که بر ما منت گذاشته و ما را به ولايت اهل بيت عليهم السلام آشنا كرده، و اين ميراث نفيس و ارجمند را در اختيار ما قرار داده است. ما بايد بيشتر درباره اين دعا تأمل كنيم و سعى كنيماز آن درس بگيريم.

حضرت امام(ره) در بعضى از فرمايشاتشان مي‌فرمايند ما بايد دعابخوانيم، ما دعا نمى‏كنيم بلکه دعاهايى را كه بزرگان كرده‌اند ما مى‏خوانيم. به تعبير بنده، ما اداى دعا كردن را درمى‏آوريم. حتي مقتضاى اين‌گونه دعا خواندن نيز اين است که حال ما چنان باشد که عرض کنيم: خدايا ما لياقت دعا كردن نداريم، بلکه مى‏خواهيم اداى دعا خوان‏ها را در بياوريم. خداهم آن قدر كريم است كه وقتى كسانى اداى بنده‏هاى شايسته‏اش را درمى‏آورند، از آن‌ها مى‏پذيرد.

داستاني را يكى از بزرگان علما نقل ‏كرده است که گرچه در کتابي نديده‌ام ولي او مرد بزرگي بود و بدون سند نقل نمي‌کرد، مي‌توان به آن اعتماد کرد. اين داستان مربوط به بنى‌اسرائيل و فرعون است. ايشان نقل مي‌کند که وقتى حضرت موسى على نبينا و آله و عليه‌السلام با برادرشان هارون براى دعوت فرعون رفته بوند، با يك لباس شبانى و چوب‌دستى که در دستشان بود، به دربار فرعون رفتند. خدمه فرعون و نگهبانان پرسيدند شما كه هستيد؟ و اين جا چهكار داريد؟ حضرت فرمودند من پيغمبر خدا هستم، و آمده‏ام فرعون را به سوي خدا دعوت كنم. آن‌ها به حضرت موسي و برادرش خنديدند و گفتند برويد. بازحضرت موسى با هارون فردا به دربار فرعون آمدند،‌ و مجدداً جريان روز قبل تكرار شد. خلاصه در روايت دارد چندين روز اين داستان تکرار شد. فرعون يك دلقكى داشت كه وقتى خسته مي‌شد او برايش دلقک‌‌بازى مي‌کرد و او را مى‏خندانيد.اين دلقك وقتى مى‏آمد به دربار فرعون مى‏ديد كه جلوي درب يك چوپانى با يك چوب دستي ايستاده است ومى‏گويد من پيغمبر خدا هستم و آمده‌ام فرعون را دعوت كنم. دلقک يك روز لباس چوپانى پوشيدو با يك چوب‌دستي آمد و به داخل كاخ فرعون رفت، و جلوى فرعون ايستاد. فرعون از او سؤال کرد که اين چه وضعي است، اين چيست، و چه لباسى است كه پوشيده‌اى؟ دلقک در جواب گفت من پيغمبر هستم و آمده‌ام تو را به سوي خدا دعوت كنم. فرعون و اطرافيان به او خنديدند، و اين يكى از سوژه‏هاىخنديدن فرعون شد. و هر روز دلقک اين لباس چوپاني را روى لباس‌هايش مى‏پوشيد و به دربار مى‏آمد و مي‌گفت من پيغمبرم هستم و تو را به سوي خدا دعوت مي‌كنم ياقبول كن يا عذاب نازل مى‏شود، و آن‌ها هم مى‏خنديدند. تا بالاخره يك روز فرعون به دلقک گفت كه از كجا اينحرف‌ها را ياد گرفته‌اى؟ دلقک گفت يك كسى هر روز با اين وضع جلوي در مى‏آيد و اين‌ها را مي‌گويد. فرعون گفت بگوييد او خودش بيايد تا او را ببينيم. خلاصه اين دلقک بازي زمينه‏اى شد كه عوامل فرعون حضرت موسى را به داخل كاخ راه دادند. فرعون براى اينكه موسي را ببينند، و بخندند اجازه داد. آن آقاى بزرگوار نقل مى‏كرد كه وقتى عذاب بر فرعونيان نازل شد و غرق شدند، خطابرسيد كه اين دلقك را نجات دهيد. فرشته‏ها گفتند اين از اصحاب فرعون است و كافر است. خطابآمد كه اين لباس دوست ما را مى‏پوشيد، و اداى دوست ما را در مى‏آورد!

از داستان اين استفاده مي‌شود که گاهى ادا درآوردن هم مطلوب است. بايد هنگام دعا کردن حال ما اين‌گونه باشد. ما كه لياقت دعا كردن نداريم. ما كجا، و ساحت قدس الهىكجا! اگر بخواهيم چيزهايى كه در مضامين دعاها وارد شده، واقعا خودمان قصد انشاء كنيم وادعا کنيم که ما اين حرفها را مي‌زنيم، جا دارد خداوند همان جا، بر دهن ما بزند و بگويد:تو كجا و اين حرفها كجا! آيا پيش ما هم دروغ مى‏گويى؟ كس ديگري پيدا نكردى فريبش بدهى؟ مى‏خواهى خدا رافريب بدهى؟ لذا ما بايد بگوييم ما اداى دعا خوان‏ها را در مي‌آوريم، مى‏دانيم ما لياقت دعاخواندن نداريم ما لياقت صحبت كردن با خدا را نداريم. ما کساني هستيم که خدابه ما زبانى داده است که اگر لکنت داشته باشد حاضريم هرچه لازم باشد خرج کنيم تا سالم شود، اگر خداي ناکرده کسي لال باشد حاضر است اگر تمام ثروت دنيا را داشته باشد بدهد تا اين مرضش معالجه شود. خدا اين نعمت با ارزش را به ما داده است تا وسيله‏اى براى عبادت باشد، ولي ما با غيبت، حرف لغو، فاش کردن اسرار ديگران، و دروغ ‏گفتن معصيت خدا مي‌کنيم. آن وقت چگونه با اين زبان با خدا حرف‏بزنيم؟ آيا جا ندارد كه وقتى مى‏خواهيم با خدا صحبت كنيم، خدا امر بفرمايد: لال شو؟ تو با نعمت من چهكردى؟ ما مى‏خواهيم با اين چشم‌ها به پيشگاه الهى و رحمت او نگاه كنيم؟ آيا اين مال ما هست؟ اگراين چشم‌ها يك بيمارى مختصرى پيدا كند، مدت‌ها وقت و پول صرف مي‌كنيم، تا بيمارى چشممان رفع شود. اين چشم را كه ميلياردها قيمت دارد، خدا مفت به ما داده است. اما ما اين چشم را با نگاه حرام وسيله بدبختى خود قرار داده‌ايم. با اين وضع اين چشم را چگونه به سوى رحمت خدا باز كنيم، و بگوييم خدايا به اميد تو؟هم چنين قلب، دست، پا و ساير اندام‌هايي كه خدا به ما داده است، ارزش هركدام از آن‌ها از تمام ثروت روى زمين بيشتر است. ولى ما همه اين‌ها را وسيله بدبختى خود قرار داده‌ايم. با اين توصيف برويم پيش خدا، چه بگوييم؟ حداقل اين حال را داشته باشيم كه خدايا از حالاتصميم گرفته‌ايم ديگر معصيت نكنيم. هر چند در مورد همين تصميم هم بارها تجربه كرده‌ايم، و از اين قول‏ها داده‌ايم و فردا آن را وفا نکرده‌ايم. اگر خداى متعال بفرمايد كه تو ديروز، پريروز، پارسال، و... هم از اين قول‌ها دادي، پس چرا عمل نکردي؟ چه جواب داريم، بدهيم؟ اگر ما به يك دوستى وعده‏اى داده باشيم، يكمرتبه، دو مرتبه و ده مرتبه تخلف كنيم، ديگر خجالت مي‌کشيم سراغ اوبرويم. اگر كسى احسان مختصرى در وقت نياز به ما بكند، فطرت انسانى اقتضامى‏كند تا آخر عمر از ياد او نرود، هر وقت او را مى‏بيند سرش پايين باشد، و از او تشکر کند. خدا اين همهاحسان و نعمت‌هاى مفت و مجانى به ما داده است، ولي ما يادمان نمى‏آيد كه اين‌ها نعمت خداست و بايد شكر آنرا به جا بياوريم. اي کاش ما فقط شكر نمي‌کرديم! حتي اين نعمت‌ها را در راه نافرمانى خدا به كار مى‏گيريم. اگر ما خود را به عنوان يك قاضى فرض کنيم، و خود را محاكمه كنيم، چه مجازاتى را براىاين نافرماني و ناسپاسي در نظر مى‏گيريم؟ همه اين مطالب به صورت مبسوط و با بهترين بيان، در دعاى عرفه آورده شده. وقتي در جمله جمله آن دقت كنيم، مى‏بينيم معاني بسياري در آن نهفته است. اگر سعى كنيم كه بعضى از اينفَقَرات را به جاي دعا خواندن، دعا کنيم و واقعاً با تمام وجود بگوييم، و از خداوند بخواهيم، قطعا مشكلات ما حلمى‏شود؛ قطعا رحمت خدا بر ما نازل مى‏شود. اما افسوس كه هزار بار اين فرازهاي دعا را خوانده‌ايم اما باز دل ما خبردار نمى‏شود. اين درخواست‌ها فقط لقلقه زبان است. البته خداوند براي همان هم اجر قائل است. خداوند همين روخواني دعا را، هر چند كه نمي‌فهميم و متوجه نمي‌شويم، از ما قبول مي‌کند. بايد خدا را شكر كنيم كه بااين همه روسياهى، باز توفيق مى‏دهد كه در جوار حضرت امام رضا صلوات‌الله‌عليه دستى بر دعا بلندكنيم، و اداى دعاخوان‏ها را در بياوريم.

حضرت سيدالشهداء(ع) در چنين روزى در بيابان،بالاى صخره‏اى، در حالى كه مثل دو چشمه، آب از چشمان مبارکشان اشك مى‏ريخت، يكايك نعمت‌هاى خدا را مي‌شمرد. ايشان مي‌فرمايند: خدايا تويى كه به من چشم بينا دادى، اين گوش را دادى. حضرت تمام اجزاي آن‌ها از قبيل لاله گوش، پيچ و خم‏هاى گوش، عصب شنوايى گوش، پلك چشم، مژه‏هاى چشم، هم چنين ساير اندام‌هاىچشم، اندام‌هاى قلب و سينه، را يكى يكى مي‌شمرند. حضرت آن قدر اين نعمت‌ها را مي‌شمرند كهما از بيان همان‌هايى كه ايشان شمرده‌اند، عاجزيم. بعد مي‌فرمايند: كه اگر علاوه بر تمام عمر خودم، تمام عمر كسانىكه در اين عالم زندگى كرده‌اند هم به عمر من اضافه شود، و بخواهم شكر يكى از اين نعمت‌هايي که به من داده‌اي را به‌‌جابياورم، توان آن را ندارم، چه رسد به اين‌همه نعمت‌هايى كه از شماره بيرون است. سپس حضرت شروع مي‌کنند نعمت‌هاى بيرونى را مي‌شمرند: مادرمهربان به من دادى، از روزى كه من متولد ‏شدم غذاى من را در سينه او مهيا كردى تا وقتي من متولدمى‏شوم بى‌غذا نمانم. دل مادر را نسبت به من مهربان كردى؛ اگر مهربانى مادر نبود، و من را پرستارى نمى‏كرد مناز بين مى‏رفتم. اين كارها را تو كردى. به من عقل دادى، شعور دادى، ايمان دادى، معرفت دادى،استادهايى فرستادى تا به من درس بياموزند، وسايلى براى من فراهم كردى كه راه حق را بشناسم، بهمن توفيق دادى تا اطاعت تو كنم و انجام وظيفه كنم، اما من همه اين‌ها را ناسپاسى كردم، و حضور تو را نديده گرفته و فراموش كردم، با دستورات تو مخالفت كردم، حق بندگان تو را به جا نياوردم، حق پدر و مادرى كه اين‌قدر به من مهربانى كردند را به جا نياوردم، ساير حقوقى كه براى بندگانت قرار دادىادا نكردم. هر چه از تو بود، خوبى بود، و هر چه از من بود، بدي بود. مى‏دانم با همهاين بدى‏هاى من، هنوز خوبى‏هاى تو تمام نشده است. باز هم جا دارد تو به من خوبى كنى. خدايا توفيق توبه به مندادى، تا من يك بار ديگر با اين بهانه به در خانه تو بيايم، و بگويم آمده‌ام كه ديگر نروم. آمده‌ام كه ديگر باشم. آمده‌امكه ديگر جفا را کنار بگذارم و به خودم وفا كنم؛ آمده‌ام تا يک مقداري حق‏شناسى كنم.

حال كه خداوند متعال با همه سياهى‌هايى كه به بار آورده‌ايم، باز به ما توفيق داده است كه اين جملات را بگوييم، حداقل اين بار اين جمله‌ها را راست بگوييم! اگر خداوند بگويد مگر تا به حال من به تو توفيق ندادم؟ مگر به تو يادآورى نكردم؟ مگر كسانى را نفرستادم تا تو راراهنمايى كنند؟ چرا تبعيت نکردي و نافرماني کردي؟ چه پاسخي خواهيم داشت؟ در نهايت حضرت به ما ياد مي‌دهد که بگوييم خدايا تو درست مى‏گويى؛ من تسليم هستم و هيچ پاسخي در مقابل تو ندارم؛ همة اين‌ها بوده است. اما يک بار ديگر از آن خوبي‌هايى كهبه من کردي، يك خوبى ديگر هم در حق من بكن و به من توفيق توبه بده. زيرا انسان وقتى نسبت به يك كسى يك عمر بى‏وفايى مى‏كند، وقتى به او محتاج مي‌شود و سراغ او مي‌رود، جا دارد آن فرد اصلاً به حرف انسان گوش ندهد و او را رد کند، و بگويد چقدر تو بى‏وفايى؛ چقدر تو بى‌حيايى! لذا بايد اول از خدا بخواهيم كه خدا حرف ما را بشنود؛ «إسمع دعايى اذا دعوتك». سپس حضرت به ما تعليم مي‌دهد که بگوييم: آن حرفى كه مى‏خواهم بزنم اين است كه من هيچ دليلى براى كارهاى بدم ندارم و هيچعذرى نيست. هر چند تو در طول عمرى که به من دادي، هيچ وقت نعمت‌هايت را از من دريغ نداشتى، و هيچ كم نگذاشتى، لذا از تو مي‌خواهم يك منت ديگرى هم بر من بگذارى، و يک بار ديگر حرف من را بشنوى.به من توفيق بده تا به در خانه‏ات بيايم، و صورتم را روى خاك بگذارم. مى‏دانم اين توفيق را هم به همهنمى‏دهى. اين از توفيقاتى است كه به دوستان خاصت مى‏دهى،‌ از تو مي‌خواهيم اين توفيق را هم يك بار ديگر به من بدهي.

آن‌گونه که اهل معرفت مي‌گويند، حضرت عيسى ـ على نبينا و آله و عليه‌السلام‌ـ پايه‏ى معرفتي ايشان از بسيارى از انبياء بالاتر بوده است، زيرا پيغمبرى است كه از طفوليت پيغمبر است، و وقتي متولد مي‌شود، مى‏گويد: «إِنِّي عَبْدُ اللّهِ آتانِيَ الْكِتابَ وَ جَعَلَنِي نَبِيًّا». خدا بهاين پيغمبر كه خود، او را «روح» خود ناميده «و رُوحٌ مِنْهُ»، مى‏گويد: براى من هديه بفرست! حضرت عيسي(ع) مي‌گويد: خدايا هديه من به تو چيست؟‌ خداوند مي‌فرمايد: « يَا عِيسَى أَطِبْ لِي قَلْبَكَ وَ أَكْثِرْ ذِكْرِي فِي الْخَلَوَاتِ[1]» من دل تو را مي‌خواهم، و از تو مي‌خواهم زياد به ياد من باشي، سپس در ادامه مى‏فرمايد: « وَ اعْلَمْ أَنَّ سُرُورِي أَنْ تُبَصْبِصَ إِلَيَّ »، بدان كه سرور و خوشحالي من در تبصبص نسبت به من است، تبصبص يعني مثلاينكه سگ جلوى آقاي خود مى‏آيد و پوزه‌ي خود را به خاك مي‌مالد، اين‌گونه درمقابل من اظهار ذلت کن. اين حالتى است كه خدا ازمثل حضرت عيسى توقع دارد؛ ما كه يك چنين توفيقاتى پيدا نمى‏كنيم. لذا ما بايد بگوييم خدايا يك روز عرفه‌اي بهمن اين توفيق را بده تا ما هم اداى دعاخوان‏ها، و دعاكُن‏ها، را در بياوريم. شايد روزي ما را هم مثل دلقك فرعونببخشي. زيرا ما هم لباس دوست تو را مى‏پوشيم و ما هم دم از امام حسين(ع) مى‏زنيم.

وقتي زمينه چنينلياقتى براى انسان فراهم مى‏شود، بايد از همان مضامينى كه در دعاى عرفه به ما ياد داده‌اند، ياد بگيريم. بايد سرتاپاى وجود خود را متوجه خدا کنيم و همة نعمت‌هاى خدا را شكرگذار باشيم - به هر چه نگاهمى‏كنيم نعمت خداست. الحمدلله خدا هممى‏بخشد، الحمدلله خدا چشم بينا داده، گوش شنوا داده است ـ‌ هر چند حقايق را نمى‏بينيم و نمى‏شنويم، اما همين كهبا چشم، محسوسات را مى‏بينيم، خودش نعمت بزرگى است. خداوند به ما توفيق تحصيل علم داده، توفيقتحصيل در حوزه علميه در حضور اساتيد، بزرگان، و علما را داده، توفيق شناخت دوستان خدا را داده است، اين‌ها از نعمت‌هاىبسيار بزرگ است؛ «الحمد للّه الذى أكرمنى بمعرفتكم و معرفة اوليائكم». شناخت خدا يكنعمت است، شناختن ائمه اطهار ـ‌سلام الله عليهم اجمعين‌ـ يك نعمت است، شناختن دوستان اهل بيتهم يك نعمت است. در زيارت عاشورا اين به عنوان يك كرامت الهى تلقى شده است: «أكرمنىبمعرفتكم و معرفة اوليائكم». لذا شكر اين نعمت را بايد به جا آورد، زيرا اگر انسان دوستان اهل بيت رانمى‏شناخت، خود اهل بيت را به چه وسيله‏اى مى‏شناخت؟ چگونه به ياد آن‌ها مى‏افتاد؟ خدايا من امروز – روز عرفه – آمده‌امو هر جا و به هر گوشه‌اي نگاه مى‏كنم هزاران نعمت بي‌شمار تو را مي‌بينم،‌ اما از همه آن‌ها غافل هستم.

درس اولى كه ما از دعاى عرفه مى‏گيريم اين است كه بايد گاهى يك فرصتى بگذاريم و يک مقداري دربارهنعمت‌هاى خدا فكر كنيم و بيانديشيم که اگر هر يك از اين‌ها را نداشتيم چه خاكى بايد به سر مي‌كرديم؟ اين چند فايده دارد. درقرآن ملاحظه مى‏فرماييد گاهى مى‏فرمايد: «لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»؛ ما اصلاً اين نعمت‌ها را به شما داديم تا شما از آن‌ها استفاده كنيد و به ياد ما بيفتيد و شكر نعمت كنيد. خداوند كه نيازى به شكر ما ندارد. پسچرا مى‏گويد اين نعمت‌ها را داديم تا شايد شما شكر كنيد؟ زيرا بهترين راه براى تقرب به خدا شكرخداست. وقتي ما نعمت‌ها را مي‌بينيم، توجه پيدا مي‌كنيم كه چه كسى اين نعمت‌ها را به ما داده، و خود را نسبت به او بدهكار مي‌دانيم، آن وقت انسان ديگر سعى نمى‏كند با وجود اين نعمت‌‌‌هايي كه خدا به او داده، عليه او حركت كند. ديگر انسان چشم زيبايى كه خدا به او مى‏دهد، در نافرمانى او به كار نمي‌گيرد. وقتي انسان فكر مى‏كند خدا چقدر نعمت به او داده است،ديگر بعضى كمبودهايى كه از روى حكمت پيش مى‏آيد، در نظر انسان خيلى مهم جلوه نمي‌کند. اما وقتي انسان به فكر نعمت‌هاى خدا نيست آن وقت فقط مى‏گردد کمبودها راپيدا كند، فقط عيب‌ها را مى‏بيند؛ هيچ وقت از زندگي خود لذت نمى‏برد، و هميشه طلب‌كار خداست. بنابراين دعاى عرفه، به ما شكر خدا را ياد مي‌دهد، و هم چنين به ياد ما مي‌آورد که درباره نعمت‌هاى خدا بينديشيم، از اين نعمت‌هايي که خداوند به ما داده است لذت ببريم، و كمبودهايي که به نظر ما مي‌آيد، بزرگ جلوه‏ نكند. هم ‌چنين از اين نعمت‌ها سوء استفاده نكنيم، و درمقام شكر آن باشيم. زيرا آن شكر ما را به جلو مى‏برد، و وسيله قرب مى‏شود.

درس دومى كه ازاين دعا استفاده مي‌شود، اين است كه انسان هميشه زشتى‏هاى خود را با خوبى‏هاى خدا مقايسه كند و بگويد: خدابا من چه كرده است، و من با او چه كرده‌ام؟ اين مقايسه و برخورد زمينه‏اى را در انسان فراهم مي‌کند كه مقدارى به پستى و بيچارگىخود پى ببرد. فايده اول اين روحيه، اين است كه انسان مغرور نمى‏شود. زيرا بدى آدميزاد بيچاره اين است كهوقتى خدا نعمت معنوى هم به او مى‏دهد و هدايت هم مى‏شود شيطان در او وسوسه‏ مى‏كند و موجبات غرور را در او ايجاد مي‌کند. انسان مي‌گويد: بله من ديگر چيزى شده‌ام، من از بنده‏هاىديگر خداوند بهتر هستم! همين موجب سقوط انسان مى‏شود. اما وقتى مقايسه ‌كنيم كه خدا چه نعمت‌هايى را به من داده و مندر مقابل آن‌ها چقدر بى‌شرمى و جفا كرده‌ام، و چقدر پست هستم، در اين صورت، ديگر اميد انسان از خدا قطع نمي‌شود. زيرا اگر اميد انسان از خدا قطع شود معناي آن اين است كه خوبى‏هاى خدا محدود بوده و تمام ‌شده است! اگر چنين تصور کنيم، و نااميد شويم، باز ما خدا رانشناخته‌ايم. لذا انسان با همه پستى‏ها، و زشتى‌هايى كه دارد هيچ وقت نبايد از خدا نااميد شود. انسان بايد آن‌قدرخدا را بزرگ و مهربان بداند كه وقتى هم در پست‏ترين حالت است، اگر يك لحظه توجه به خدا كند ازكارش پشيمان ‏شود، و به خدا اميد داشته باشد که اين نافرماني‌هاي او را نديده مى‏گيرد. اما اين يک شرط دارد و آن اين‌‌كه، در آن لحظه انسان راست بگويد، و گرنهخدا مى‏گويد چه كسى را گول مى‏زنى، از من ضعيف‏تر و نادان‏تر نديدى؟ من که فريب نمى‏خورم! اگر يك لحظه انسان با خدا راست بگويد و از عمق وجود بگويد: خدايا واقعا پشيمانم، ديگر گناه نمى‏كنم؛ خدا يك خط قرمزروى همه گذشته‏هاي او مى‏كشد.

والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

 ----------------------------------

[1] الكافي، ج8، ص:131.

چیزهای کوچک زندگی

After Sept. 11th ,  one company invited the remaining members of other companies who had been decimated by the attack on the Twin Towers to share ! their available office space.

بعد از حادثه یازدهم سپتامبر که منجر به فروریختن برج های دو قلوی معروف آمریکا شد ، یک شرکت از بازماندگان شرکت های دیگری که از این حادثه جان سالم به در برده بودند خواست تا از فضای در دسترس شرکت آنها استفاده کنند.

At a morning meeting, the head of security told stories of why these people were alive... and all the stories were just:

در صبح روز ملاقات مدیر واحد امنیت داستان زنده ماندن این افراد را برای بقیه نقل کرد و همه این داستان ها در یک چیز مشترک بودند و آن اتفاقات کوچک بود:

The '' L I T T L E '' things .

چیزهای کوچک

As you might know, the head of the company survived that day because his son started kindergarten.

مدیر شرکت آن روز نتوانست به برج برسد چرا که روز اول کودکستان پسرش بود.و باید شخصا در کودکستان حضور می یافت .

Another fellow was alive because it was his turn to bring donuts.

همکار دیگر زنده ماند چون نوبت او بود که برای بقیه شیرینی دونات بخرد.

One woman was late because her alarm clock didn''t go off in time.

یکی از خانم ها دیرش شد چون ساعت زنگدارش سر وقت زنگ نزد!

One of them missed his bus...

یکی دیگر نتوانست به اتوبوس برسد.

One spilled food on her clothes and had to taketime to change.

یکی دیگر غذا روی لباسش ریخته بود و به خاطر تعویض لباس تاخیر کرد.

One''s car wouldn''t start..

اتومبیل یکی دیگر روشن نشده بود.

One went back to answ er the telephone .

یکی دیگر درست موقع خروج از منزل به خاطر زنگ تلفن مجبور شده بود برگردد.

One had a child that dawdled and didn''t get ready as soon as he should have.

یکی دیگر بچه اش تاخیر کرده بود و نتوانسته بود سروقت حاضر شود .

One couldn''t get a taxi...

یکی دیگر تاکسی گیرش نیامده بود .

T he one that struck me was the man who put on a new pair of shoes that morning, took the various means to get to work but before he ! got there, he developed a blister on his foot. He stopped at a drugstore to buy a Band-Aid. That is why he is alive today.

و یکی که مرا تحت تاثیر قرار داده بود کسی بود که آن روز صبح یک جفت کفش نو خریده بود و با وسایل مختلف سعی کرد به موقع سرکار حاضر شود. اما قبل از اینکه به برج ها برسد روی پایش تاول زده بود و به همین خاطر کنار یک دراگ استور ایستاد تا یک چسب زخم بخرد.و به همین خاطر زنده ماند!

Now when I am stuck in traffic , miss an elevator, turn back to answer a ringing telephone ... all the little things that annoy me. I think to myself,

this is exactly where God wants me to be at this very moment..

به همین خاطر هر وقت;

در ترافیک گیر می افتم

آسانسوری را از دست می دهم

مجبور برگردم تا تلفنی را جواب دهم...

و همه چیزهای کوچکی که آزارم می دهد

با خودم فکر می کنم

که خدا می خواهد در این لحظه من زنده بمانم..

Next time your morning seems to be going wrong , the children are slow getting dressed, you can''t seem to find the car keys, you hit every traffic light, don''t get mad or frustrated; God is at work watching over you!

دفعه بعد هم که شما حس کردید صبح تان خوب شروع نشده است

بچه ها در لباس پوشیدن تاخیر دارند

نمی توانید کلید ماشین را پیدا کنید

با چراغ قرمز روبرو می شوید

عصبانی یا افسرده نشوید

بدانید که خدا مشغول مواظبت از شماست. 

از « عشق كتاب » تا عرفان ، فلسفه و مكتب تفكيك !

« عشق کتاب » بودن از اون بلا های شیرینه که به اون مبتلا هستم ! هرچند قسمت اعظم درآمد ماهانه ام صرف خرید کتاب میشه اما چاره ای نیست. ولی مشکل اصلی اینه که با حداقل ۱۴ ساعت کار روزانه که تماما کار علمی و فکریه فرصت برای مطالعه ی غیر درسی در طول هفته ندارم. لذا پنج شنبه و جمعه که تعطیلم، با حرص فراوان به طرف قفسه های کتاب هجوم می برم و سعی می کنم صفحاتی از چندین کتاب رو در موضوعات مورد علاقه ام مطالعه کنم. این کتابها معمولا مباحث مختلفی رو در بر می گیره از منطق و فلسفه و عرفان گرفته تا فقه و اصول و رجال و حتی روان شناسی و اقتصاد ! امشب هم ابتدا مشغول مطالعه ی کتابی عرفانی شدم و بعد از اون کتابی فلسفی. نکته ی جالب اینکه مطلب مشترکی در این دو کتاب نظرم رو جلب کرد و همین موجب شد که این پست غیر سیاسی رو براتون بنویسم. نکته ی دومی که می نویسم متن مورد نظرم از کتاب عرفانی و نکته ی سوم متن مورد نظر از کتاب فلسفی است. امیدوارم بخوانید و مثل من لذت ببرید:

دوم :

التفکر فی کلیات عالم الطبیعة یشغل السالک عن الانشغال بالجزئیات ، فلو استعمل فکره دائماً فی امور کونیة و کلیّة مثل التفکر فی خلقة الأرض و السّماء و حقیقة النفس و ما شاکل ، و صار هذا النوع من التفکّر دأبه و دیدنه عندئذ لا یتوجه أبدا لطلبات نفسه المحدودة ، و یکون بهذا الاسلوب قد قطع مادة الشهوات و الملذّات المغریة .

ترجمه : تفکر در کلیات دنیای طبیعت سالک را از مشغول شدن به جزئیات باز می دارد. پس اگر سالک دائماً در امور هستی و کلی مثل اندیشیدن در آفرینش آسمان و زمین و حقیقت نفس و مشابه آن از مسائل کلی طبیعت از فکرش کار بکشد و این روش تفکر را دأب و عادت خود قرار دهد ، اینجاست که دیگر به خواسته های محدود نفس خود توجه نمی کند. در این صورت و با این روش ماده شهوت ها و لذت های فریبنده را به کلی قطع کرده است.

المطالب السّلوکیة ، القائات عرفاني سيد هاشم موسوي حداد ، بقلم محمد صالح كميلي ، ص ۱۶

سوم :

... در سال های اخیر مردی دیندار و ماهر در فنون فقه و اصول و حدیث در خراسان می زیست که از حسن سیرت و صفای نیت برخوردار بود ولی آن فطنت وقّاده ای را نداشت که بتواند از پیچیدگی های مسائل عقلی گذر کند و از مقدمات صحیح آن به نتائج حقیقی و قطعی راه بَرَد و به همین جهت ، از اختلاف آرای فلاسفه ، مخصوصاً در باب خداشناسی ، ضربت روحی خورده بود و آن را به طور کلی دلیل بر عقم قیاسات و اَشکال منطقی تصور می کرد ، و راه خرد را بن بست و عقل را عاطل و بی اعتبار می پنداشت ، و به یاران خود ، که مجذوب او بودند و روزنه ی بینش خود را به کلی در نرد عشق و جاذبه ی او باخته بودند ، مطالبی بدین نمونه می گفت ، و به خیال آن که رونق بازار دین را افزون می کند راه خرد را از راه دین جدا معرفی می کرد. ما در این جا نمی خواهیم سخنان آن مرد راستین و ساده پندار را ، که از روی خلوص نیّت گفته است و ما برخی از آن ها را از برخی شاگردان بنام او شنیده ایم ، از هم بشکافیم و توالی آن ها را شرح دهسم ، ولی از تذکار این نکته نیز نباید صرف نظر کنیم که اگر او یا هر کسی به طور کلی انتاج را در شکل اول قیاس ، که بدیهی ترین اَشکال منطقی است ، انکار کند ، دیگر قدرت نخواهد داشت که هیچ گونه ادعای معقول یا نامعقولی را مستدلّ سازد یا به صورت استدلال در آورد و مطابق گفتار خود ، تمام سخنانش بی اساس و ناموزون خواهد بود ، و چگونه می توان زشت و زیبای سخنی را که به عقیده ی خود گوینده بر پایه ای استوار نیست سنجش کرد ؟!

... تمام یا بیشتر این خصومت ها و ایرادها از پیچیدگی و عدم تحصیل مسائل برخاسته و این تیرهای خصمانه در تاریکی به سوی فلسفه پرتاب شده است ... ما یقین داریم که روزی بشر تمدن خواه و حقیقت جو به اهمیت فلسفه وقوف حاصل خواهد کرد ، و نکات آن را یک به یک وجهه ی نظر قرار خواهد داد ، و از همین علوم جزئی و فرعی که خود را بدان ها مأنوس و سرگرم ساخته است به علم کلی و علم أعلی ( که شریف ترین علم به شریف ترین معلوم است ) دلالت خواهد گردید ؛ زیرا او به حکم غریزه و فطرت ، در جهت حقیقت جویی و تکامل است...

علم کلی ، استاد مهدی حائری یزدی ، ص ۶ - ۹

رمضان فرصتي گران بها

حلول ماه مبارك رمضان را به همه ي شما دوستان وبلاگي تبريك عرض مي كنم ، براي يك شروع خوب فكر مي كنم متني از صحبتهاي حضرت استاد علامه مصباح مناسب باشد. اين شما و اين هم كلام استاد:

اَلّلهُمَّ اِنّي اَفْتَتِحُ الثَّناءَ بِحَمْدِكَ وَاَنْتَ مُسَدِّدٌ لِلصَّوابِ بِمَنِّكَ وَ اَيْقَنْتُ اَنَّكَ اَنْتَ اَرْحمُ الّراحمينَ في مَوْضِعِ الْعَفْوِ وَ الرَّحمَةِ وَ اَشَدُّ المُعاقِبينَ في مَوْضِعِ النَّكالِ و النَّقِمَةِ وَ اَعْظَمُ المُتَجَبَّرِينَ في مَوْضِعِ الكْبرياءِ وَالْعَظَمَةِ. اَلّلهُمَّ اَذِنْتَ لي في دُعائِكَ وَ مَسْئَلَتِكَ فَاسْمَعْ يا سَميعُ مِدْحَتي وَاَجِبْ يا رَحيمُ دَعْوَتى وَ اَقِلْ يا غَفُورُ عَثْرَتي.

پروردگارا، ستايش را با حمد تو آغاز مى‌كنم، در حالى كه تو با احسان خود، ديگران را در راه راست استوار ميدارى و يقين دارم كه تو از همه مهربانان مهربانترى، در جاى بخشش و مهربانى و از همه كيفر دهندگان سخت گيرترى، در مقام عقاب و كيفر و بزرگترين جبارانى در جاى بزرگى و كبريايى. پروردگارا، به من اجازه دادى تو را بخوانم و از تو بخواهم؛ پس اى خداى شنوا، سپاس مرا بپذير واى خداى مهربان خواسته ام را اجابت كن و اى خداى آمرزنده، از لغزشم در گذر.

رمضان فرصتى گرانبها

زندگى به سرعت در گذر است و انسان توجه ندارد كه چه سرمايه اى را از دست مى‌دهد. گاهى كه موفق مى‌شود گذشته هاى خود را مرور كند مى‌بيند كه روزگارى از او گذشته، نيروهايى صرف كرده و تلاشهايى انجام داده است، ولى چيزى به دست نياورده است.

در طول سال، پيوسته به دنبال به دست آوردن فرصتى هستيم تا درباره زندگى خود و آغاز و انجام آن بينديشيم مسيرى را انتخاب كنيم كه زندگى ابدى را براى ما رقم زند؛ اما كمتر چنين فرصتى به دست مى‌آوريم. شايد بهترين اوقاتى كه مى‌توان براى اين منظور از آن استفاده كرد «ماه مبارك رمضان» باشد. همواره، به خود وعده مى‌دهيم تا ماه رمضان فرا رسد و بهتر از ساير اوقات به عبادت بپردازيم، از دنيا و دنيا پرستى تا حدى چشم بپوشيم و به سوى خدا برويم و بينديشيم كه كيستيم، از كجا آمده ايم، به كجا مى‌رويم و در اين سرا چه بايد بكنيم.

سرانجام، انتظار پايان مى‌پذيرد و ماه رمضان از راه مى‌رسد، اما شيطان مى‌كوشد تا چون گذشته، انسان نتواند از اين اوقات شريف و لحظات گران بها استفاده كند و به توفيقات الهى دست يابد. همه جا دست پيدا و پنهان او در كار است تا انگيزه انسان به اغراض نفسانى و دنيوى آلوده شود و دعا، مناجات و عبادت او با سنگينى و كسالت توأم گردد و حال راز و نياز از او سلب شود. در اين كشمكش و تضاد بين عوامل الهى و عوامل نفسانى و شيطانى، انسان بايد از خدا توفيق بخواهد و فرصتهاى پيش آمده را مغتنم بشمرد و عبادت و دعا را به اوقات ديگر موكول نكند. بايد تلاش نمايد هر قدر كه ممكن است گامى مثبت در مسير تكامل خود بردارد و به خدا نزديك شود. يكى از اعمالى كه در ماه مبارك رمضان بسيار به آن سفارش شده و اين ماه بهار آن است، دعا و مناجات است. رمضان و دعا پيوندى ناگسستنى با يكديگر دارند.

چگونه رمضان را غنيمت بشماريم؟

براى اينكه بهتر بتوانيم از اوقات اين ماه پربركت استفاده كنيم، ابتدا، بايد از خود دعا كمك بگيريم؛ يعنى بايد از خدا بخواهيم كه به ما توفيق راز و نياز عطا فرمايد البته ما نيز بايد در حد توان خود تلاش كنيم تا حال عبادت و توفيق آن را به دست آوريم؛ سعى كنيم در اين ماه قدرى از كارهاى روزانه كم كنيم و بخشى از وقت خود را به دعا و عبادت اختصاص دهيم. بايد در وضع خواب و خوراك دقت كنيم؛ خواب و خوراك ما به گونه اى نباشد كه موجب كسالت و سنگينى شود. بايد برنامه غذايى خود را به گونه اى تنظيم نماييم كه بتوانيم روزه بگيريم و در عين حال، به انجام وظايف ماه رمضان و عبادت نيزموفق گرديم. مصرف غذاى مورد نياز غير از پرخورى است؛ اوقات خواب را نيز بايد به گونه اى تنظيم نماييم كه در وقت عبادت، نشاط داشته باشيم، نه اينكه كار مستمر روزانه در جاى خود باشد و توقع داشته باشيم كه در عبادت سحر نيز حالى داشته باشيم.

بر درگاه دوست ، ص ۹۷ - ۹۹

دنياي ناپسند و دنياي مطلوب چيست؟

درباره وبلاگ

فهرست اصلی

پیوندهای روزانه

آرشیو موضوعی

كتابهاي حضرت استاد

مقالات حضرت استاد

سخنراني هاي حضرت استاد

پیوندها

پشتیبانی